Σκοτεινές, πεινασμένες και αδύνατον να ξεφύγει κανείς από αυτές: οι μαύρες τρύπες συχνά παρουσιάζονται ως οι απόλυτοι «κακοί» του σύμπαντος.
Όμως, τώρα οι αστρονόμοι ετοιμάζονται να καταγράψουν για πρώτη φορά την κίνηση μιας υπερμεγέθους μαύρης τρύπας σε δράση, μέσα από παρατηρήσεις που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν μια άλλη πλευρά αυτών των αινιγματικών -και ίσως παρεξηγημένων- κοσμικών αντικειμένων.
Όπως αναφέρει και ο Guardian, το Τηλεσκόπιο Ορίζοντα Γεγονότων (Event Horizon Telescope – EHT) θα παρακολουθεί την κολοσσιαία μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία Messier 87 καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου και του Απριλίου, με στόχο την καταγραφή εικόνων του στροβιλιζόμενου δίσκου που χαράσσει το όριο του ορίζοντα γεγονότων, το σημείο πέρα από το οποίο κανένα φως ή ύλη δεν μπορεί να διαφύγει.
«Η κινηματογραφική αυτή εκστρατεία είναι πραγματικά επαναστατική, όχι μόνο επειδή τεχνολογικά είναι εξαιρετικά απαιτητική, αλλά επειδή θα επιταχύνει την επιστήμη μας κατά μία τάξη μεγέθους», δήλωσε η Σέρα Μάρκοφ, καθηγήτρια αστρονομίας και πειραματικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και ιδρυτικό μέλος της κοινοπραξίας του EHT. «Ίσως μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ταχύτητα περιστροφής της μαύρης τρύπας και τον τρόπο με τον οποίο οι μαύρες τρύπες εκτοξεύουν πίδακες, και τα δύο αποτελούν μεγάλα, ανοιχτά ερωτήματα στον τομέα μας».
Οι μαύρες τρύπες, πρόσθεσε, έχουν τη φήμη «τρομακτικών» αντικειμένων, αλλά οι επιστήμονες αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο ότι κρατούν το κλειδί για την κατανόηση του πώς σχηματίστηκαν οι πρώτοι γαλαξίες στο πρώιμο σύμπαν και πώς εξελίχθηκαν στη συνέχεια. «Οι μαύρες τρύπες έχουν κακή φήμη ως “κοσμικές ηλεκτρικές σκούπες” που απλώς ρουφούν τα πάντα», είπε. «Για μένα αντιπροσωπεύουν το όριο της κατανόησής μας για το σύμπαν και είναι ατελείωτα συναρπαστικές. Στην πραγματικότητα παίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στο οικοσύστημα του σύμπαντος».
Τι κάνει ιδανικές τις συνθήκες παρατήρησης
Το EHT είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο 12 ραδιοτηλεσκοπίων που εκτείνεται από την Ανταρκτική έως την Ισπανία και την Κορέα, το οποίο το 2019 αποκάλυψε την πρώτη εικόνα της σκιάς μιας μαύρης τρύπας. Κατά τη διάρκεια του Μαρτίου και του Απριλίου, καθώς η Γη περιστρέφεται, η κεντρική μαύρη τρύπα του M87 θα έρχεται στο οπτικό πεδίο διαφορετικών τηλεσκοπίων, επιτρέποντας την καταγραφή μιας πλήρους εικόνας κάθε τρεις ημέρες.
Το μέγεθος της μαύρης τρύπας -της οποίας η μάζα ισοδυναμεί με 6 δισεκατομμύρια ήλιους και εκτείνεται σε μια περιοχή ανάλογη του ηλιακού μας συστήματος– σημαίνει ότι κινείται αρκετά αργά ώστε αυτά τα στιγμιότυπα να μπορούν να ενωθούν σε μια κινούμενη ακολουθία.
Η μέτρηση της ταχύτητας περιστροφής της μαύρης τρύπας έχει σημασία, διότι μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση μεταξύ ανταγωνιστικών θεωριών σχετικά με το πώς αυτά τα αντικείμενα έφτασαν σε τόσο κολοσσιαίες διαστάσεις. Αν οι μαύρες τρύπες μεγαλώνουν κυρίως μέσω συσσώρευσης, απορροφώντας δηλαδή σταδιακά ύλη που περνά κοντά τους, θα αναμενόταν να καταλήγουν να περιστρέφονται με εξαιρετικά υψηλές ταχύτητες. Αντίθετα, αν μεγαλώνουν κυρίως μέσω συγχωνεύσεων με άλλες μαύρες τρύπες, κάθε συγχώνευση θα μπορούσε να επιβραδύνει την περιστροφή τους.
Η μεγάλη υπομονή πριν… την πρεμιέρα
Οι παρατηρήσεις θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στην εξήγηση του τρόπου με τον οποίο σχηματίζονται οι πίδακες των μαύρων τρυπών, οι οποίοι συγκαταλέγονται στις μεγαλύτερες και πιο ισχυρές δομές που παράγονται από τους γαλαξίες. Οι πίδακες αυτοί διοχετεύουν τεράστιες σειρές αερίου έξω από τους γαλαξίες, επιβραδύνοντας τον σχηματισμό νέων άστρων και περιορίζοντας την ανάπτυξη των γαλαξιών. Με τη σειρά τους, μπορούν να δημιουργήσουν πυκνές περιοχές ύλης που προκαλούν εκρήξεις σχηματισμού αστέρων πέρα από τον γαλαξία-ξενιστή. «Το M87 εκτοξεύει αυτούς τους τεράστιους πίδακες που διαπερνούν ολόκληρο τον γαλαξία», είπε η Μάρκοφ. «Μπορούν να αλλάξουν ολόκληρη την εξέλιξη του γαλαξία, ακόμη και των γειτονικών γαλαξιών».
Αν και η κινηματογραφική εκστρατεία θα πραγματοποιηθεί την άνοιξη, ο τεράστιος όγκος δεδομένων που παράγεται από τα τηλεσκόπια σημαίνει ότι οι επιστήμονες θα πρέπει να περιμένουν μέχρι το καλοκαίρι της Ανταρκτικής, ώστε οι σκληροί δίσκοι να μεταφερθούν φυσικά στη Γερμανία και τις ΗΠΑ για επεξεργασία. Έτσι, είναι πιθανό να χρειαστεί αρκετός χρόνος πριν ο υπόλοιπος κόσμος δει τη μαύρη τρύπα… εν δράσει.
