Η θάλασσα της Ρόδου υπήρξε ανέκαθεν κομμάτι της ταυτότητας του νησιού, πηγή ζωής και πολιτισμού για τους κατοίκους του. Για δεκαετίες αποτέλεσε μέσο βιοπορισμού, οικογενειακής παράδοσης και καθημερινής επαφής με τη φύση. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή αλλάζει ραγδαία, όπως περιγράφουν ερασιτέχνες και επαγγελματίες ψαράδες που εξακολουθούν να ζουν δίπλα της.
Μέσα από συνέντευξη του προέδρου του Συλλόγου Ερασιτεχνών Αλιέων Ρόδου Παναγιώτη Λαμπριανού, του γενικού γραμματέα των ερασιτεχνών Θαρρενού Θαρρενού και του γενικού γραμματέα των επαγγελματιών αλιέων Ρόδου Γρηγόρη Βαΐτση στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, αποτυπώνεται μια βαθιά ανησυχία για το μέλλον της αλιείας. Παράλληλα, αναδεικνύεται η συναισθηματική σύνδεση των Ροδιτών με τη θάλασσα, που εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό στοιχείο της τοπικής κουλτούρας.
Η θάλασσα ως τρόπος ζωής
Ο Παναγιώτης Λαμπριανός, με καταγωγή από τη Χάλκη, περιγράφει πως η σχέση του με τη θάλασσα ξεκίνησε από την παιδική του ηλικία. «Όσο με θυμάμαι, ασχολούμαι με το ψάρεμα», λέει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως για τη γενιά του η θάλασσα δεν ήταν απλώς μια ασχολία, αλλά τρόπος ζωής.
Ο Σύλλογος Ερασιτεχνών Αλιέων δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από ανθρώπους που αγαπούσαν το ψάρεμα και τη θάλασσα. Τότε, ο ερασιτέχνης ψαράς μπορούσε να ενισχύσει ουσιαστικά το οικογενειακό τραπέζι με την ψαριά του. Ο σύλλογος αποτέλεσε μια μικρή κοινότητα με κοινές εμπειρίες και ανάγκη για επαφή με το θαλάσσιο στοιχείο.
Σήμερα αριθμεί περίπου 100 μέλη, μεταξύ των οποίων ιδιοκτήτες σκαφών, ψαροκυνηγοί και φίλοι της θάλασσας που συμμετέχουν σε δράσεις και σεμινάρια. Παράλληλα, διατηρεί συνεργασία με μικρότερους συλλόγους από χωριά της Ρόδου.
Αλλαγές στα θαλάσσια δεδομένα
Η εικόνα της θάλασσας έχει αλλάξει. Τα αλιευτικά αποθέματα μειώνονται αισθητά και οι εποχές αφθονίας ανήκουν στο παρελθόν. Ωστόσο, οι ερασιτέχνες συνεχίζουν να βγαίνουν στο πέλαγος για την εμπειρία και την ψυχική ανάταση που προσφέρει.
«Ακόμα και να μην πιάσουμε ψάρια, δεν μας πειράζει», λέει ο κ. Λαμπριανός. «Το σημαντικό είναι να βγούμε στη θάλασσα». Για εκείνον, η θάλασσα είναι τόπος ελευθερίας και εσωτερικής ισορροπίας, μακριά από την πίεση της στεριάς.
Ο Θαρρενός Θαρρενού χαρακτηρίζει το ψάρεμα «ψυχοθεραπεία». Όπως εξηγεί, η θάλασσα λειτουργεί ως μέσο αποφόρτισης από την καθημερινότητα, ενώ παίρνει συχνά τα παιδιά του μαζί στο σκάφος, διδάσκοντάς τους σεβασμό προς το θαλάσσιο περιβάλλον.
«Δεν βγαίνουμε με άσχημους καιρούς. Δεν ρισκάρουμε. Δεν είναι βιοπορισμός για εμάς, είναι απόλαυση», σημειώνει, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ασφάλειας για κάθε ερασιτέχνη ψαρά.
Η αποξένωση από τη θάλασσα
Ο κ. Θαρρενού εκφράζει ανησυχία για τη σταδιακή απομάκρυνση των κατοίκων της Ρόδου από τη θάλασσα. Πολλά σημεία, όπως ο φάρος του Αγίου Νικολάου ή οι περιοχές γύρω από τα λιμάνια, έχουν περιορισμένη πρόσβαση. «Τα παιδιά δεν μπορούν να πάνε να ψαρέψουν. Ζούμε σε ένα νησί και διώχνουμε τον κόσμο από τη θάλασσα», τονίζει.
Οι ερασιτέχνες ψαράδες επισημαίνουν ότι το ψάρεμα πρέπει να γίνεται με σεβασμό προς το περιβάλλον. «Πρέπει να αφήσουμε τον γόνο να γίνει γονιός», λένε, εξηγώντας ότι απελευθερώνουν μικρά ψάρια ώστε να αναπαραχθούν.
Ο αγώνας των επαγγελματιών
Για τους επαγγελματίες ψαράδες, η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη. Ο Γρηγόρης Βαΐτσης περιγράφει με δραματικούς τόνους την πραγματικότητα: «Η θάλασσα αργοπεθαίνει». Όπως εξηγεί, ελάχιστοι μπορούν πλέον να επιβιώσουν αποκλειστικά από την αλιεία.
Πολλά επαγγελματικά καΐκια στρέφονται στον αλιευτικό τουρισμό για να εξασφαλίσουν εισόδημα, καθώς τα έσοδα από την πώληση ψαριών δεν επαρκούν. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι «κανένα νέο παιδί δεν ακολουθεί πλέον τον πατέρα του», προβλέποντας ότι σε λίγα χρόνια ίσως εκλείψουν οι επαγγελματίες ψαράδες από το νησί.
Η μείωση των αλιευμάτων είναι δραματική. Είδη όπως η παλαμίδα και τα μπαρμπούνια, που κάποτε αφθονούσαν, έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Ο κ. Βαΐτσης υπογραμμίζει ότι η κρίση δεν οφείλεται μόνο στην υπεραλίευση, αλλά και σε περιβαλλοντικές αλλαγές και τη συνολική υποβάθμιση του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
Εισβολικά είδη και ασφάλεια στη θάλασσα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα εισβολικά είδη, όπως ο λαγοκέφαλος, το λεοντόψαρο και η τρομπέτα. Ο λαγοκέφαλος είναι τοξικός και απειλεί τα τοπικά είδη, ενώ το λεοντόψαρο μπορεί να «ερημώσει» τις ξέρες. Η τρομπέτα, τρεφόμενη με γόνο, επηρεάζει άμεσα την αναπαραγωγή των ψαριών.
Παράλληλα, οι επαγγελματίες ψαράδες αντιμετωπίζουν ζητήματα ασφάλειας. Ο κ. Βαΐτσης χαρακτηρίζει παράλογη την απαγόρευση δεύτερης βοηθητικής μηχανής στα επαγγελματικά σκάφη, επισημαίνοντας ότι αυτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο σε περίπτωση βλάβης στο πέλαγος.
Η θάλασσα ως πολιτιστική μνήμη
Παρά τις δυσκολίες, ένα είναι βέβαιο: η σχέση των Ροδιτών με τη θάλασσα παραμένει βαθιά. Για τους ψαράδες, επαγγελματίες και ερασιτέχνες, η θάλασσα δεν είναι απλώς φυσικό περιβάλλον ή επάγγελμα. Είναι τρόπος ζωής, κομμάτι της ιστορίας και της συλλογικής μνήμης του νησιού.
Και ίσως αυτή η αγάπη να είναι η δύναμη που θα κρατήσει ζωντανή τη σύνδεση της Ρόδου με τη θάλασσα, παρά τις προκλήσεις των καιρών.
ΑΠΕ ΜΠΕ
