Στο μικροσκόπιο της Τράπεζας της Ελλάδος τέθηκε το 2025 η διαχείριση των «κόκκινων δανείων» από τους servicers, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν οι διευθετήσεις προχωρούν σύμφωνα με τα business plans του «Ηρακλή».
Διεθνείς οργανισμοί, με πρώτο το ΔΝΤ, έχουν εκφράσει έντονο προβληματισμό για τις καθυστερήσεις στη διευθέτηση των δανείων που έχουν τιτλοποιηθεί με κρατικές εγγυήσεις, σημειώνοντας ότι αυτό δεν αποδίδεται μόνο σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως οι παροιμιώδεις καθυστερήσεις της Δικαιοσύνης.
Όπως αποκαλύπτεται στην ετήσια έκθεση της ΤτE για τις εποπτικές δραστηριότητες, η κεντρική τράπεζα διερεύνησε μέσα από ελέγχους αν οι servicers εφαρμόζουν τα business plans του «Ηρακλή».
«Βασικό αντικείμενο των ελέγχων αποτέλεσε η αξιολόγηση της επάρκειας και της αποτελεσματικότητας του συστήματος διοικητικής πληροφόρησης, καθώς και η αξιολόγηση της εταιρικής διακυβέρνησης, ως προς τις διαδικασίες παρακολούθησης της αποδοτικότητας των υπό διαχείριση απαιτήσεων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα “Ηρακλής”», σημειώνει η ΤτΕ και προσθέτει:
«Οι αδυναμίες που ανέδειξαν οι έλεγχοι εντοπίζονται σε θέματα εταιρικής διακυβέρνησης, εφαρμογής των εγκεκριμένων πολιτικών και διαδικασιών και παρακολούθησης της αποδοτικότητας των υπό διαχείριση χαρτοφυλακίων στο πρόγραμμα “Ηρακλής”».
Μέσα στο 2025 διεξήχθησαν δύο εκτεταμένοι έλεγχοι σε εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις. Από αυτούς εντοπίσθηκαν αδυναμίες σε πολλά επίπεδα. Διαπιστώθηκαν ελλείψεις σε κρίσιμα θέματα εταιρικής διακυβέρνησης, αστοχίες στην εφαρμογή των ήδη εγκεκριμένων πολιτικών και διαδικασιών από την πλευρά των εταιρειών, καθώς και ανεπάρκειες στην παρακολούθηση της αποδοτικότητας των χαρτοφυλακίων του «Ηρακλή».
Πρόστιμα 233.400 ευρώ
Η ΤτΕ δεν έμεινε μόνο στις διαπιστώσεις, αλλά προχώρησε και στην επιβολή όχι ευκαταφρόνητων προστίμων, τα οποία ανήλθαν συνολικά σε 233.400 ευρώ μέσα στο 2025. Τα πρόστιμα δεν αφορούσαν αστοχίες στην εφαρμογή των business plans του «Ηρακλή», αφού δεν προβλέπεται κάτι τέτοιο από το θεσμικό πλαίσιο. Το μεγαλύτερο μέρος των κυρώσεων σε servicers αφορούσε την επιβολή προστίμου ύψους 218.400 ευρώ σε μία εταιρεία διαχείρισης για πέντε ξεχωριστές παραβάσεις του πλαισίου λειτουργίας της, οι οποίες ήρθαν στο φως έπειτα από σωρεία καταγγελιών πελατών.
Οι κυρώσεις αυτές σχετίζονται άμεσα με παραβάσεις στη διαχείριση των παραπόνων των δανειοληπτών, την πλημμελή εφαρμογή του Κώδικα Δεοντολογίας και την αναποτελεσματικότητα των λειτουργιών του εσωτερικού ελέγχου.
Σημειώνεται ότι η ΤτE αναμόρφωσε το κανονιστικό πλαίσιο για τους servicers, εκδίδοντας την Πράξη Εκτελεστικής Επιτροπής (ΠΕΕ) 244/4/25.07.2025. Οι νέοι, αυστηρότεροι κανόνες εισάγουν πρόσθετες υποχρεώσεις στα συστήματα εταιρικής διακυβέρνησης, τις συμβάσεις διαχείρισης, την εξωτερική ανάθεση δραστηριοτήτων και την υποβολή εποπτικών αναφορών και οι εταιρείες ήταν υποχρεωμένες να συμμορφωθούν ως την 1η Δεκεμβρίου 2025.
Δομικά προβλήματα επισημαίνει το ΔΝΤ
Ενώ η ΤτΕ σφίγγει τον εποπτικό κλοιό, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) στην ειδική έκθεσή του για την αξιολόγηση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος (FSAP), που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Ιούνιο, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τους αργούς ρυθμούς διευθέτησης των δανείων, εντοπίζοντας συστημικές και δομικές αδυναμίες.
Το Ταμείο σημειώνει ότι οι servicers διαχειρίζονται προβληματικά περιουσιακά στοιχεία ύψους 92,9 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 77,6 δισ. ευρώ είναι κόκκινα δάνεια που προήλθαν από τις τράπεζες. Και διαπιστώνει ότι οι εταιρείες διαχείρισης υποαποδίδουν συστηματικά σε σχέση με τα αρχικά επιχειρηματικά σχέδια που είχαν κατατεθεί για τις τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής».
Σύμφωνα με το Ταμείο, το πρόβλημα ξεκινάει από τον ίδιο τον σχεδιασμό του «Ηρακλή», ο οποίος παρέχει ελάχιστα οικονομικά κίνητρα στους servicers για να επιταχύνουν τις διευθετήσεις.
Οι συμβατικοί όροι προβλέπουν ότι, εάν ένας servicer υποαποδίδει, η μοναδική «ποινή» είναι η αναβολή της καταβολής του 20% της αμοιβής του, και αυτό ενεργοποιείται μόνο αν οι καθαρές εισπράξεις πέσουν κατά τουλάχιστον 20% κάτω από τον στόχο. Μάλιστα, το πέναλτι αυτό δεν είναι κλιμακωτό (είτε ο servicer υποαποδίδει 20% ή κατά 90%, η ποινή παραμένει στο 20%), ενώ οι βασικές αμοιβές διαχείρισης (managing fees) συνεχίζουν να καταβάλλονται στο ακέραιο, εξουδετερώνοντας κάθε πίεση για γρήγορες λύσεις.
Με διάρκεια 37 ετών τα senior ομόλογα…
Ταυτόχρονα, το ΔΝΤ εστιάζει στη μεγάλη διάρκεια ζωής των ομολόγων υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας (senior notes), τα οποία φέρουν την κρατική εγγύηση και διακρατούνται από τις τράπεζες. Η μέση συμβατική εναπομένουσα διάρκεια αυτών των ομολόγων (έως τον Ιούνιο του 2025) ήταν τα 37 έτη, με κάποια να λήγουν το μακρινό 2081. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στους servicers να καθυστερούν τις ριζικές λύσεις, αρκούμενοι στο να μαζεύουν απλώς τόκους για να εξυπηρετούν τα senior notes.
Επιπλέον, το έργο των εταιρειών σκοντάφτει σε τεράστια πρακτικά προβλήματα. Οι servicers δηλώνουν ότι δεν διαθέτουν επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας για περισσότερο από το ένα τρίτο των δανειοληπτών τους, καθιστώντας αδύνατη την προσέγγισή τους για συναινετικές ρυθμίσεις.
Το ΔΝΤ απαιτεί από την ΤτE να λάβει δραστικά μέτρα. Συστήνει την άμεση αύξηση του προσωπικού της ΤτΕ που εποπτεύει τους servicers (σήμερα αριθμεί μόλις 8 άτομα για την εποπτεία ολόκληρου του κλάδου) και ζητά μεγαλύτερη παρεμβατικότητα: οι servicers πρέπει να υποβάλλουν συνεχώς επικαιροποιημένα business plans για να εξηγούν τις αποκλίσεις, ενώ η ΤτE θα πρέπει να μην διστάζει να επιβάλλει σκληρές κυρώσεις ή ακόμα και να αφαιρεί άδειες από όσους υποαποδίδουν συστηματικά.
Ποιες τιτλοποιήσεις «τρέχουν» και ποιες αργούν
Η εικόνα που δίνεται με βάση τα τελευταία στοιχεία του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (Μάρτιος 2026) για τη μείωση του υπολοίπου των τιτλοποιήσεων που έχει εγγυηθεί το Δημόσιο επιβεβαιώνει ότι στις περισσότερες τιτλοποιήσεις οι ρυθμοί μείωσης είναι αργοί.
Ειδικότερα, για τις 10 «παλιές» τιτλοποιήσεις, δηλαδή όσες είχαν εμφανισθεί στα δελτία του ΟΔΔΗΧ από τον Σεπτέμβριο του 2021, φαίνεται ότι ως το τέλος Μαρτίου 2026 μόνο δύο είχαν πολύ μεγάλη μείωση υπολοίπου, της τάξεως του 80%. Διψήφια ποσοστά μείωσης εμφανίζουν άλλες δύο τιτλοποιήσεις, ενώ στις υπόλοιπες έξι το ποσοστό μείωσης είναι μονοψήφιο, παρότι έχουν μεσολαβήσει 4,5 χρόνια.
